شبی به بلندای مهربانی؛ازطعم «جگروز»تاحرمت سفره های خالی

خبرنگار ـ پرنیاعالیخانی چگنی

به گزارش پایگاه خبری تفکرپارسی آیین های ایرانی شب یلدا یا همان شب چله تنها یک تشریفات ساده برای خوش گذرانی نیست بلکه حاصل هزاران سال تجربه زیست جمعی و اندیشه ورزی نیاکان ما در پهنه این سرزمین است.

شب چله در بن مایه فرهنگ و ادبیات ایران فراخوانی برای پیروزی نور بر ظلمت و غلبه گرمای هم نشینی بر سرمای طاقت فرسای زمستان بوده است و در فرهنگ غنی و ریشه دار لرستان نیز این شب فراتر از یک تغییر تقویمی بلکه مجالی برای خیررسانی و تقسیم شادی میان اعضای ایل و طایفه بوده که امروز بیش از هر زمان دیگری به احیای آن روح جمعی نیازمندیم.

آیین “بَنی” و شکوه بخشش در شب های بلند لرستان

در میان کوه های سر به فلک کشیده زاگرس و در قلب سیاه چادرها و خانه های گلی لرستان، یلدا با بوی هیزم های بلوط و گرمای بی غل و غش بخاری های حلبی معنا پیدا می کرد و یکی از شاخص ترین رسم های این دیار پروار کردن حیوانی بود که به آن “بَنی” می گفتند.

در این رسم از ماه ها پیش از رسیدن زمستان گوسفند یا گوساله جوانی با بهترین علوفه و دانه توسط اهل منزل رسیدگی می شد تا برای شب چله چاق و پرواری شود و در واقع این حیوان تنها برای تامین خوراک یک خانواده نبود بلکه ذبح آن در روز آخر پاییز آغازی برای یک ضیافت همگانی به شکرانه برکت الهی بود.

در آن روزها مردان ایل با مهارتی خاص کار کندن پوست را انجام می دادند به گونه ای که پوست سالم بماند تا دستان هنرمند مادران از آن “هیزه” برای نگهداری روغن حیوانی بسازد و این چرخه نشان از یک اقتصاد پویا و خودکفا در دل روستا داشت که در آن هیچ چیز هدر نمی رفت و همه در خیر و برکت آن شریک بودند.

“جگر وَز” و “دنده کباب”؛ طعمی که در کوچه های آبادی می پیچید

شب های چله در ایوان های منازل آبادی، بوی مست کننده “جگر وَز”(وَز همان لایه نازک و تور مانند اطراف احشای گوسفند است که با ظرافت دور جگر پیچیده و روی زغال های گدازان کباب می شود) و دنده کباب می پیچید اما این دود غلیظ و بوی اشتهاآور در فضای روستا نمی پیچید مگر آنکه تمام اهل آبادی در آن شادی و خوراک سهیم باشند که این حلاوت ویژه نه فقط از طعم لذیذ کباب بلکه از اهمیتی می آمد که بزرگترها برای این شب قائل بوده و اجازه نمی دادند در این شب طولانی هیچ فرزندی در همسایگی با رنج گرسنگی سر بر بالین بگذارد.

قَل و پَل”؛ سنتی برای تقسیم برکت نه فخرفروشی

نگاهی به سنت های گذشته مردم لرستان نشان می دهد که در شب های چله روح پیام والای بنی آدم اعضای یکدیگرند به خوبی در کالبد آیین ها نهفته است و رسم “قَل و پَل” کردن یا همان قطعه قطعه کردن گوشت قربانی با ظرافت و عدالت تمام انجام می شد و هدف از ذبح آن تنها پر کردن یخچال یا انبار کردن گوشت نبود بلکه این تقسیمات همواره با نگاهی به سفره همسایه و خویشاوندان بی بضاعت صورت می گرفت و امروز که شب چله در میان تلاطم های اقتصادی از راه رسیده است باید از خود بپرسیم که آیا آن سنت خیررسانی که در رگ های فرهنگ ما جاری بوده هنوز هم می تپد؟

در روزگاری که تورم سفره ها را کوچک کرده یلدا نباید برای پدری شب شرمندگی و برای کودکی حسرت یک قاچ هندوانه یا دانه آجیلی باشد چراکه زیبایی یلدا به رنگین بودن سفره نیست بلکه به وسعت قلبی است که اجازه نمی دهد سفره ای در نزدیکی اش خالی بماند.

فرشتگانی که بر سفره های همدلی آفرین می گویند

حقیقت یلدا در دنیای امروز نه در تجملات پرزرق و برق شبکه های اجتماعی و نمایش های تجملی بلکه در دستان سخاوتمندی است که اجازه نمی دهند چراغ خانه همسایه خاموش بماند.

بی شک فرشتگان آسمان بر مسببان خیر و نیکی در این شب ها آفرین خواهند گفت، اگر دیروز در دل روستاها گوشت و کباب تقسیم می شد امروز میتوان با هزینه ای حتی کمتر از یک مهمانی مجلل و بسته ای از اقلام ضروری را به سفره ای رساند که از ملال رنج و اندوه در عذاب است و این همان سنتی است که لرستانی های قدیم به درستی شناخته و به درد و آلام بشر پی برده بودند.

نگذاریم یلدا نام دیگر تبعیض باشد

یلدای امسال آزمون بزرگ همدلی ماست و باید به تاسی از نیاکانمان که نیازهای بشر را به درستی شناخته بودند در این شب بلند سایه بان کسانی باشیم که در طوفان اقتصادی لرزان شده اند، هر کس به فراخور وسع خود می تواند با تقدیم سبد کوچکی از میوه یا با کاستن تشریفات زائد میهمانی و بخشش آن به قشر ضعیف مانع از شرمندگی پدری پیش روی چشمان منتظر فرزندش شود.

امید است آفرین ملائک نصیب کسانی شود که یلدا را نه با منقل های گدازان تنهایی و فخرفروشی بلکه با گرمای همدلی و دستگیری روشن نگاه می دارند چرا که یلدا تنها یک بهانه و اصل آن انسانیتی است که نباید در سیاهی بی مهری و شب های دراز زمستان گم شود.