محمدحسن کاکاوند؛ سفیر نغمههای زاگرس و خالق کمانچههای ماندگار ایران
کاکاوند نغمهای از زاگرس، هنرمندی که چوب را به موسیقی تبدیل کرد
✍️ احسان عالیخانی چگنی:
در دل خرمآباد، نام محمدحسن کاکاوند با هنر ساخت کمانچه و پیوند عمیق با فرهنگ موسیقی لری گره خورده است؛ هنرمندی متولد ۱۳۴۳ در محله پشت بازار که مسیر زندگیاش را از کارگری ساده و نانوایی در نوجوانی آغاز کرد و بهتدریج به یکی از چهرههای شناختهشده در حوزه سازسازی سنتی ایران تبدیل شد.
او از سالهای جوانی با موسیقی و بهویژه کمانچه انس گرفت و پس از سالها تجربه و تلاش، فعالیت حرفهای خود را در ساخت این ساز از حدود دهه ۱۳۷۰ بهطور جدی آغاز کرد. نتیجه این مسیر طولانی، ساخت صدها کمانچه دستساز است که بخشی از آنها به هنرمندان داخلی و حتی خارج از کشور راه یافتهاند.
کاکاوند در کنار مهارت فنی، نگاه نوآورانهای نیز در ساخت ساز دارد. استفاده از پوست ماهی به جای پوستهای رایج برای افزایش دوام در برابر تغییرات آبوهوایی، یکی از ایدههای متفاوت او در حوزه ساخت کمانچه به شمار میرود. همچنین بهرهگیری از هنرهایی مانند خاتمکاری، منبتکاری و استخوانکاری، باعث شده آثار او علاوه بر ارزش صوتی، از نظر بصری نیز هویت هنری ویژهای داشته باشند.
در میان آثار متنوع او، کمانچههایی با نامهایی برگرفته از طبیعت و فرهنگ زاگرس دیده میشود؛ آثاری مانند «پازن زاگرس»، «مروارید زاگرس»، «سیمرغ»، «ستاره سهیل»، «چکاوک» و «ونوس» که هرکدام با طراحی و ساختار متفاوت، بیانگر نگاه هنری مستقل در کنار دانش تجربی او هستند. برخی از این سازها با شیوهای متفاوت از ساخت سنتی، یعنی اتصال چندین قطعه چوب به جای یک کاسه یکتکه، ساخته شدهاند که به گفته سازنده، بر کیفیت و طنین صدا نیز اثرگذار است.
این هنرمند در طول سالهای فعالیت خود، موفقیتها و افتخارات متعددی کسب کرده است. دریافت مهر اصالت و نشان مرغوبیت یونسکو در چندین دوره، از مهمترین افتخارات او در عرصه بینالمللی صنایعدستی به شمار میرود. همچنین کسب نشان ملی کیفیت و برتری صنایعدستی از سازمان میراث فرهنگی کشور، جایگاه او را در میان سازندگان شاخص کمانچه تثبیت کرده است. آثار او بارها در نمایشگاهها و جشنوارههای داخلی و خارجی عرضه شده و مورد توجه هنرمندان و کارشناسان این حوزه قرار گرفتهاند.
بخشی از ساختههای او نیز در موزه مردمشناسی قلعه فلکالافلاک خرمآباد نگهداری میشود و بهعنوان نمونههایی از هنر سازسازی بومی در معرض دید عموم قرار دارند. همچنین فعالیت رسمی او در قالب کارگاه تولیدی صنایعدستی، با مجوز سازمان میراث فرهنگی، ادامه دارد.
در کنار فعالیت هنری، خانواده او نیز در مسیر موسیقی فعال هستند؛ بهگونهای که برخی از فرزندانش در حوزه نوازندگی کمانچه و سازهای کوبهای و آموزش موسیقی فعالیت میکنند.
با وجود این دستاوردها، همچنان یکی از دغدغههای جدی این هنرمند، ثبت رسمی آثار و حفاظت حقوقی از آنهاست؛ موضوعی که به گفته فعالان این حوزه، از چالشهای مهم بسیاری از هنرمندان صنایعدستی در کشور محسوب میشود.
در مجموع، مسیر هنری محمدحسن کاکاوند را میتوان نمونهای از پیوند تجربه زیسته، مهارت سنتی و خلاقیت فردی دانست؛ مسیری که در آن، یک هنر بومی نهتنها حفظ شده، بلکه با نگاه شخصی و نوآورانه به مرحلهای تازه از بیان هنری رسیده است.
آنچه جایگاه محمدحسن کاکاوند را فراتر از یک سازنده کمانچه قرار میدهد، نقش او در ترویج فرهنگ و هنر لرستان است. او در کنار چهار فرزند خود، سالهاست در مسیر خدمت به فرهنگ و هنر این دیار گام برمیدارد و خانوادهای هنرمند را شکل داده که هر یک به نوعی در عرصه موسیقی و آموزش فعالیت دارند.
مجتمع فرهنگی ـ هنری «آوای ساز خایدالو» که به همت این هنرمند راهاندازی شده، امروز به یکی از مقاصد علاقهمندان موسیقی و هنرهای سنتی تبدیل شده است؛ بهگونهای که هر ساله گردشگران، هنرمندان، پژوهشگران و علاقهمندان به موسیقی نواحی از نقاط مختلف ایران و کشورهای گوناگون برای بازدید از این مجموعه و آشنایی با هنر سازسازی به آن مراجعه میکنند.
کاکاوند در طول سالهای فعالیت خود تنها به ساخت ساز اکتفا نکرده، بلکه همواره کوشیده است ظرفیتهای فرهنگی و هنری لرستان را به بازدیدکنندگان معرفی کند. از این منظر، او را میتوان یکی از راویان فرهنگ بومی و معرف هنرمندان این دیار دانست؛ هنرمندی که نام و هنر لرستان را از طریق سازهای دستساز خود به مخاطبانی فراتر از مرزهای استان و کشور شناسانده است.
کارنامه هنری محمدحسن کاکاوند سرشار از افتخارات ملی و بینالمللی است. وی در سال ۱۳۸۹ موفق به دریافت مهر اصالت جهانی برای آثار خود شد؛ افتخاری که نشاندهنده کیفیت، اصالت و ارزش هنری تولیدات او در عرصه صنایعدستی است. در ادامه این مسیر، در سال ۱۳۹۳ نشان ملی مرغوبیت صنایعدستی را کسب کرد و در سال ۱۳۹۵ نیز موفق به دریافت نشان مای (MAI) شد. همچنین در سال ۱۳۹۶ عنوان کیفیت برتر سازسازی را به دست آورد؛ افتخاراتی که جایگاه او را بهعنوان یکی از چهرههای شاخص سازسازی کشور تثبیت کرده است.
کاکاوند در کنار فعالیتهای هنری، با همراهی چهار فرزند خود، سالهاست در مسیر اعتلای فرهنگ و هنر لرستان گام برمیدارد. مجتمع فرهنگی ـ هنری «آوای ساز خایدالو» که به همت این هنرمند شکل گرفته، امروز به یکی از مراکز شناختهشده هنر سازسازی در غرب کشور تبدیل شده است. این مجموعه سالانه میزبان گردشگران، پژوهشگران، هنرمندان و علاقهمندانی از نقاط مختلف ایران و کشورهای دیگر است که برای آشنایی با هنر کمانچهسازی و فرهنگ بومی لرستان از آن بازدید میکنند.
بسیاری از فعالان فرهنگی، محمدحسن کاکاوند را تنها یک سازنده کمانچه نمیدانند؛ بلکه او را سفیری فرهنگی برای معرفی ظرفیتهای هنری لرستان میشناسند. هنرمندی که در کنار خلق آثار ماندگار، نقش مؤثری در معرفی هنرمندان این دیار و انتقال میراث فرهنگی زاگرس به نسلهای آینده ایفا کرده است.
انتهای پیام/
