کاروانسرای مادر شاه؛ میراث فرهنگی یا محل کسب؟

✍️ احسان عالیخانی چگنی:
در شرایط دشوار کنونی که جامعه با پیامدهای جنگ، فشارهای اقتصادی و بحران‌های روحی و اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کند، نیاز به فضاهای آرام، فرهنگی و تاریخی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. با این حال، برخی تصمیمات مدیریتی نشان می‌دهد که نگاه تجاری و سودمحور حتی به میراث فرهنگی نیز نفوذ کرده است.
کاروانسرای تاریخی مادر شاه، یکی از یادگارهای ارزشمند دوره صفویه، که می‌توانست مأمنی برای آرامش و بازسازی روحی شهروندان باشد، این روزها در مسیر متفاوتی گام برمی‌دارد. این مجموعه طی سال‌های اخیر، با اجرای چند آلاچیق و ایجاد خدمات اولیه‌ای چون سرویس بهداشتی، به‌عنوان فضایی فرهنگی مورد توجه قرار گرفته بود و مدیران آن با تبلیغات گسترده از مردم دعوت می‌کردند تا به بازدید و استفاده از امکانات مجموعه بپردازند.
اما اکنون، مدیریت کاروانسرای مادر شاه برای استفاده چند ساعته از هر آلاچیق، مبلغ یک میلیون تومان دریافت می‌کند. این تصمیم، در شرایطی که بخش زیادی از مردم با بیکاری، تورم و فشار اقتصادی ناشی از تبعات جنگ مواجه‌اند، با هیچ منطق اجتماعی و فرهنگی قابل دفاع نیست.
از یک مجموعه فرهنگی تاریخی انتظار می‌رود که در چنین دوران حساسی، با نگاه مسئولانه و دغدغه‌مند نسبت به وضعیت جامعه، نقش مؤثرتری در ایجاد نشاط اجتماعی، امید و همبستگی ایفا کند؛ نه آنکه خود به عاملی برای نارضایتی و دل‌زدگی مردم تبدیل شود.
کاروانسرای مادر شاه، بیش از آنکه صرفاً مکانی برای بازدید یا اقامت باشد، نماد هویت تاریخی و فرهنگی ملت ایران است. تداوم چنین رویکردهای درآمدزای بی‌ضابطه، می‌تواند نه فقط شأن فرهنگی این بنا، بلکه اعتماد مردم به نهادهای متولی میراث فرهنگی کشور را نیز خدشه‌دار سازد.
اکنون افکار عمومی انتظار دارد مدیریت مجموعه و مسئولان مرتبط در حوزه میراث فرهنگی درباره این موضوع شفاف‌سازی کرده و از تداوم رویکردهای مغایر با منافع عمومی جلوگیری کنند. در شرایطی که جامعه به شدت به آرامش و امید نیاز دارد، فرهنگ و میراث نباید به کالایی برای سودآوری کوتاه‌مدت تبدیل شود.