روز قلم؛ میراثی ماندگار از فرهنگ و دانش ایرانی

✍️ مراد محمودی چگنی:

چهاردهم تیرماه، روز قلم، تنها یک مناسبت در تقویم رسمی کشور نیست، بلکه یادآور یکی از کهن‌ترین جلوه‌های فرهنگ، دانش و خردورزی در تمدن ایران‌زمین است. فرهنگ ایرانی از روزگار باستان تاکنون همواره بر پایه اندیشه، آگاهی و ارج نهادن به دانش استوار بوده و جشن «قلم و دانش» نیز یکی از ارزشمندترین نمادهای این میراث فرهنگی به شمار می‌آید.

بر اساس روایت‌های تاریخی، جشن قلم و دانش از مهم‌ترین آیین‌های ایران باستان بوده است. گفته می‌شود هوشنگ، پادشاه پیشدادی، در این روز نویسندگان و کاتبان را به رسمیت شناخت و آنان را مورد تکریم قرار داد و از همان زمان، این روز به عنوان نمادی از ارج نهادن به قلم و دانش در فرهنگ ایرانی ماندگار شد.

از سوی دیگر، ابوریحان بیرونی در آثار خود سیزدهم تیرماه را روز ستاره «تیر» یا «عطارد» معرفی می‌کند؛ ستاره‌ای که در باورهای کهن، کاتب ستارگان بوده و به همین دلیل این روز را به نویسندگان و اهل قلم نسبت داده‌اند.

در دوران معاصر نیز پیشنهاد نام‌گذاری روزی به عنوان روز قلم از سوی نویسندگان و شاعران برجسته‌ای همچون محمدعلی سپانلو مطرح شد و در نهایت چهاردهم تیرماه به عنوان روز قلم در تقویم رسمی کشور جای گرفت. با این حال، این مناسبت هنوز آن‌گونه که شایسته است در جامعه شناخته نشده است.

امروز رسانه‌ها، مطبوعات، خبرگزاری‌ها و فعالان فضای مجازی وظیفه‌ای مهم در معرفی این میراث ارزشمند بر عهده دارند. پاسداشت روز قلم، در حقیقت پاسداشت فرهنگ، اندیشه و هویت تاریخی ایران است؛ هویتی که نیاکان ما هزاران سال پیش با اختصاص روزی به دانش، معرفت و تکریم صاحبان قلم، بنیان آن را استوار کردند.

در «یشت سیزدهم» نیز از هوشنگ، پادشاه پیشدادی، به عنوان نخستین قانون‌گذار جهان یاد شده است. این روایت‌ها نشان می‌دهد که ایرانیان از دیرباز برای دانش، قانون، قلم و صاحبان اندیشه جایگاهی والا قائل بوده‌اند و حفظ و معرفی این میراث، وظیفه‌ای همگانی است.

سروده مراد محمودی چگنی بروجرد به مناسبت روز قلم و جشن تیرگان:

ماه تیر و روز تیر و جشن تیرگان
خرم و شادان بود بر کشور جم در جهان

تیرگان جشن قلم و دانش است
باد مبارک بر جمع دانشگر و فرهیختگان

هست جاوید تیرگان چون وجهت تاریخ ماست
تا که هست آفتاب و ماه، تا بود استارگان

تیرگان یادگار نام نیک آرش است
می‌درخشد نام نیکش بر فراز آسمان

همگی این روز را با جشن و سور برپا کنیم
تا جهان آگاه شود از دانش و فرهنگمان

منابع:

– دانشنامه مزدیسنا، دکتر جهانگیر اوشیدری
– دانشنامه ایران باستان، هاشم رضی
– کانون نویسندگان ایران