لرستان قربانی فراموش شده توسعه / چه کسی مسئول سالها بیکاری در لرستان است

یادداشت از احسان عالیخانی چگنی:

استان لرستان با وجود برخورداری از مواهب طبیعی، نیروی انسانی جوان، موقعیت استراتژیک ترانزیتی و ظرفیت‌های کم‌نظیر در حوزه‌های کشاورزی، دامپروری، گردشگری و حتی صنعت، سال‌هاست با یکی از جدی‌ترین چالش‌های اجتماعی و اقتصادی کشور دست‌وپنجه نرم می‌کند: بیکاری. به گواه آمارهای رسمی، لرستان طی دو دهه گذشته همواره در صدر جدول بیکاری کشور قرار داشته و این وضعیت نه‌تنها اصلاح نشده بلکه به معضلی ساختاری و مزمن تبدیل شده است.

ریشه‌های این بحران را نمی‌توان صرفاً در کمبود فرصت‌های شغلی جست‌وجو کرد. مسئله عمیق‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. یکی از دلایل اصلی بیکاری در لرستان، ضعف تاریخی در توسعه صنعتی و زیرساختی است. پروژه‌های بزرگ صنعتی همچون کارخانه‌های نیمه‌تعطیل یا رهاشده، نتیجه سال‌ها مدیریت ناپایدار، نبود راهبرد مشخص اقتصادی و بی‌توجهی به مزیت‌های منطقه‌ای هستند. سرمایه‌گذاری مولد در لرستان نه‌تنها رشد نکرده، بلکه سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به دلایل متعددی همچون نبود امنیت سرمایه‌گذاری، مشکلات بروکراسی اداری، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل و نبود مشوق‌های اقتصادی جذب این منطقه نشده‌اند.

از سوی دیگر، اقتصاد لرستان همچنان تک‌محصولی و وابسته به کشاورزی سنتی است؛ کشاورزی‌ای که خود به دلیل خشکسالی، نبود زنجیره تأمین و صنایع تبدیلی، و ضعف بازاررسانی از کارایی لازم برخوردار نیست. این ضعف ساختاری باعث شده بخش قابل توجهی از نیروی کار جوان استان یا بیکار بمانند یا به اشتغال‌های کاذب و ناپایدار روی بیاورند.

اما اثرات این بیکاری گسترده تنها به حوزه اقتصاد محدود نمی‌شود. بیکاری در لرستان امروز به یک بحران اجتماعی تبدیل شده است. مهاجرت اجباری جوانان به کلان‌شهرها یکی از پیامدهای آشکار آن است؛ مهاجرت‌هایی که گاه با فروپاشی ساختار خانواده، حاشیه‌نشینی و از دست رفتن سرمایه انسانی همراه است. در نتیجه، لرستان سال‌هاست که شاهد خالی‌شدن روستاها از نیروی کار جوان و کاهش امید اجتماعی است؛ وضعیتی که می‌تواند به تضعیف هویت فرهنگی و اجتماعی منجر شود.

از سوی دیگر، آمارهای نگران‌کننده در حوزه‌هایی مانند اعتیاد، افزایش آسیب‌های اجتماعی و رشد مشاغل غیررسمی در لرستان بی‌ارتباط با بحران بیکاری نیست. نمی‌توان از جوانی که هیچ فرصت شغلی و چشم‌انداز روشن اقتصادی ندارد انتظار داشت به معنای واقعی کلمه «مؤثر و مولد» در جامعه بماند. وقتی اشتغال نباشد، امید هم کم‌رنگ می‌شود و جامعه به سمت بحران روانی و اجتماعی پیش می‌رود.

لرستان امروز بیش از هر چیز نیازمند عزم ملی برای خروج از مدار بیکاری است؛ زیرا عقب‌ماندگی اقتصادی این استان فقط مسئله لرستان نیست، مسئله توازن توسعه کشور است. توسعه ایران بدون نگاه عادلانه به استان‌هایی چون لرستان ممکن نیست. لازمه این تغییر، بازتعریف فرصت‌های اقتصادی استان بر پایه مزیت‌های واقعی، حمایت هدفمند از سرمایه‌گذاری، توسعه صنایع کوچک و متوسط، راه‌اندازی شهرک‌های تخصصی دانش‌بنیان و ایجاد پیوند بین دانشگاه و بازار کار است.

بحران بیکاری در لرستان نه حاصل یک سال یا یک دولت، بلکه نتیجه سال‌ها سیاست‌گذاری نادرست است. اما می‌توان آن را درمان کرد، به شرط آنکه درد آن را جدی گرفت.