خرمآباد در تله ترافیک، وقتی توسعه شهری علیه شهروندان عمل میکند
خرمآباد در تله ترافیک، وقتی توسعه شهری علیه شهروندان عمل میکند
پرنیاعالیخانی چگنی✍️
ترافیک در خرمآباد دیگر یک مسئله صرفاً حملونقلی نیست؛ به یک چالش اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی تبدیل شده است. شهروندان هر روز بخشی از عمر خود را در خیابانهایی سپری میکنند که ظرفیت آنها سالها پیش به پایان رسیده، اما همچنان بار تصمیماتی را بر دوش میکشند که بدون توجه به توان زیرساختی شهر اتخاذ شدهاند.
اگر روزی ترافیک تنها در ساعات آغازین یا پایانی روز مشاهده میشد، امروز بخش عمدهای از معابر مرکزی خرمآباد در اغلب ساعات کاری با ازدحام خودروها مواجه است. خیابان امام خمینی(ره)، محدوده میدان شهدا، میدان پلیس، خیابان مطهری، آیتالله کاشانی و بسیاری از مسیرهای منتهی به هسته مرکزی شهر، به گرههایی تبدیل شدهاند که هر روز هزاران شهروند را گرفتار میکنند.
اما پرسش اساسی اینجاست که آیا عامل اصلی این وضعیت، افزایش تعداد خودروهاست یا باید ریشههای عمیقتری را جستوجو کرد؟
واقعیت آن است که ترافیک امروز خرمآباد بیش از آنکه محصول رشد طبیعی شهر باشد، نتیجه سالها تمرکزگرایی در جانمایی خدمات و ضعف در مدیریت توسعه شهری است. در حالی که بسیاری از شهرهای کشور طی سالهای گذشته تلاش کردهاند بخشی از خدمات پرتردد را به خارج از مراکز شلوغ منتقل کنند، در خرمآباد روندی معکوس شکل گرفته است؛ بهگونهای که مراکز درمانی، آموزشی، تجاری و خدماتی همچنان در قلب شهر متمرکز شدهاند.
صدور مجوز برای ساختمانهای پزشکان، آزمایشگاهها، مراکز تصویربرداری پزشکی، داروخانهها، آموزشگاههای زبان، مؤسسات آموزشی و سایر مراکز پرمراجعه در محدودهای که پیشتر نیز با محدودیت شدید ترافیکی روبهرو بوده، عملاً به افزایش سفرهای درونشهری و تشدید بار ترافیکی انجامیده است.
در این میان، کمبود پارکینگ به یکی از حلقههای مفقوده مدیریت شهری تبدیل شده است. بسیاری از ساختمانهای خدماتی و تجاری بدون تأمین پارکینگ متناسب با حجم مراجعهکنندگان فعالیت میکنند و نتیجه آن، اشغال حاشیه خیابانها، پارک دوبله و کاهش ظرفیت عبور و مرور در معابر اصلی شهر است.
از سوی دیگر، حملونقل عمومی در خرمآباد هنوز نتوانسته به جایگزینی مطمئن برای خودروهای شخصی تبدیل شود. نبود ناوگان گسترده و منظم اتوبوسرانی، محدودیت گزینههای حملونقل عمومی و کاهش جذابیت استفاده از وسایل نقلیه عمومی، شهروندان را ناگزیر به استفاده از خودروهای شخصی کرده است؛ روندی که هر روز بر حجم ترافیک میافزاید.
با این حال، بخشی از مسئله نیز به نبود نگاه آیندهنگر در مدیریت شهری بازمیگردد. توسعه شهر بدون توجه به ظرفیت معابر، صدور مجوزهای متعدد بدون ارزیابی آثار ترافیکی، تغییر کاربریهای گسترده و غفلت از ایجاد زیرساختهای متناسب، شرایطی را رقم زده که امروز خود را در قالب گرههای کور ترافیکی نشان میدهد.
کارشناسان حوزه شهرسازی معتقدند یکی از ابزارهای مؤثر برای جلوگیری از چنین وضعیتی، انجام مطالعات عارضهسنجی ترافیکی پیش از صدور مجوز برای پروژههای جدید است؛ روشی که در بسیاری از شهرهای توسعهیافته جهان و حتی برخی کلانشهرهای کشور به عنوان یک الزام قانونی شناخته میشود. مطالعاتی که مشخص میکند استقرار یک مرکز درمانی، آموزشی یا تجاری چه میزان سفر جدید به شبکه معابر تحمیل خواهد کرد و آیا زیرساختهای موجود توان پذیرش آن را دارند یا خیر.
خرمآباد امروز بیش از هر زمان دیگری به یک تصمیم جدی و فرابخشی نیاز دارد. تصمیمی که در آن استانداری، شهرداری، شورای شهر، راه و شهرسازی، دستگاههای صادرکننده مجوز و مجموعههای خدماترسان، مسئولیت مشترک خود را در قبال آینده شهر بپذیرند.
ترافیک، حاصل یک روز یا یک سال نیست که با یک پروژه عمرانی یا چند محدودیت مقطعی برطرف شود. این معضل محصول سالها انباشت تصمیمات پراکنده و نبود نگاه یکپارچه به توسعه شهری است. از همین رو، حل آن نیز نیازمند برنامهای جامع، علمی و مبتنی بر آیندهنگری خواهد بود.
خرمآباد شهری با ظرفیتهای فراوان تاریخی، فرهنگی و طبیعی است؛ اما توسعه زمانی معنا پیدا میکند که کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دهد. اگر قرار باشد توسعه خدمات، ساختوسازها و تغییر کاربریها به بهای از دست رفتن آرامش شهروندان و قفل شدن شریانهای حیاتی شهر تمام شود، باید پرسید آیا این مسیر واقعاً نامی جز «توسعه نامتوازن» دارد؟
امروز ترافیک خرمآباد تنها یک هشدار نیست؛ آینهای است که کیفیت مدیریت شهری در سالهای گذشته را به نمایش گذاشته و نشان میدهد زمان تصمیمهای سخت و اصلاحات اساسی فرا رسیده است
